Over wat we zien (en wat we missen) als alles EdTech heet

De mens is een wezen.
Een koe ook.
Een mier. Een walvis…

Biologisch gezien klopt dat. Maar zodra we iets moeten organiseren zoals zorg, verantwoordelijkheid en samenleven, maken we onderscheid. We spreken over mensen, dieren, vee, huisdieren. Niet omdat de werkelijkheid verandert, maar omdat handelen onderscheid nodig heeft.

In gesprekken over onderwijs en technologie vraag ik me steeds vaker af waarom we precies het tegenovergestelde doen.
Daar noemen we alles EdTech.

Eén woord, veel verschillende werkelijkheden

Een AI-tool die een docent helpt.
Een smartboard in het lokaal.
Een digitale methode voor het leerprogramma.
Een schoolbrede roostertool.
Een leerlingvolgsysteem.
Een stichtingbrede leerlingen-administratie.
Een landelijke netwerktoegang.

In de praktijk noemen we dit allemaal EdTech.
En ik merk dat ik me steeds vaker afvraag: waarom, wat proberen we nu te duiden?

Want klopt het wel dat deze dingen zo sterk op elkaar lijken dat één woord volstaat? Of verbergen we met dat ene woord juist de verschillen die er in de praktijk het meest toe doen?

Wanneer taal het gesprek vertroebelt

Wat ik zie gebeuren, is niet zozeer een technologisch probleem, maar een taalkundig. Zodra alles onder één noemer valt, worden gesprekken naar mijn idee onscherp.

Innovatie kan dan worden overschat (“dit kan toch snel?”) of soms juist afgeremd (“dit is te riskant”). Discussies over implementatie, adaptatie, beleid, aanbesteding of samenwerking kunnen langs elkaar heen lopen. Niet omdat mensen andere intenties hebben, maar omdat ze (vaak onbewust) over verschillende soorten technologie spreken.

Dat roept bij mij de vraag op:
hebben we eigenlijk wel woorden voor de verschillen die we intuïtief allang voelen?

Een andere manier van kijken

In plaats van technologie te ordenen op basis van wat ze kan of doet, ben ik mezelf een andere vraag gaan stellen:

Waar ligt de primaire verantwoordelijkheid voor deze technologie binnen het onderwijs-ecosysteem?

Niet: wie gebruikt het het meest.
Niet: hoe innovatief het is.
Maar: wie draagt de consequenties als het niet werkt?

Die vraag verschuift het perspectief. Ze verplaatst het gesprek van product naar context. Van eigenschap naar samenhang. En ze helpt mij technologie te zien als lagen in een ecosysteem, in plaats van als één amorfe categorie.

Wat volgt is geen model en geen waarheid, maar een manier van kijken die ik hier graag voorleg.

Vijf lagen om mee te denken

1. Didactics

Het directe handelen in en rond de les

Didactics gaat over EdTech-oplossingen die het moment van leren zelf raken. Alles wat een docent of leerling gebruikt om uit te leggen, te oefenen, te reageren of te differentiëren, valt in deze laag. Het zijn middelen die dicht op de praktijk zitten en meebewegen met wat er in het lokaal gebeurt.

Deze oplossingen maken het onderwijs wendbaarder. Ze geven ruimte om te experimenteren, aan te passen en te reageren op wat zich aandient. Die ruimte is echter niet vanzelfsprekend. Ze ontstaat alleen als er tijd, vertrouwen en mandaat zijn. Zonder die omstandigheden blijft Didactics oppervlakkig of incidenteel.

Didactics worden geordend door Structures. Kunnen ook beïnvloedt worden door Organics en kunnen ook input leveren aan Registers.

2. Structures

Wat didactisch handelen ordent

Structures zijn EdTech-oplossingen die samenhang aanbrengen in leren. Ze ordenen didactisch handelen niet alleen in tijd, maar ook in sequentie en logische opbouw: wat komt eerst, wat volgt daarop, wat bouwt voort op eerdere stappen en waarom?

In deze laag krijgt leren ritme en voorspelbaarheid. Losse handelingen worden onderdeel van een groter geheel. Niet omdat dat per se beter is, maar omdat het overdraagbaar wordt: tussen lessen, tussen docenten, tussen leerjaren, tussen studierichtingen.

Structures hebben invloed op Organics, omdat planning, begeleiding en monitoring kunnen voortbouwen op deze ordening. Ze leveren bovendien input aan Registers, waar resultaten en voortgang formeel worden vastgelegd. En kan ook Registers benutten om het ordenen logisch te maken.

3. Organics

Wat het onderwijs dagelijks laat functioneren

Organics omvat EdTech-oplossingen die het onderwijs toegankelijk houden. Ze ondersteunen begeleiding, zorg, monitoring en planning. Dit is de laag waar technologie het dagelijks functioneren van mensen raakt: leraren, mentoren, zorgprofessionals, ondersteunend personeel.

Organics bepaalt in sterke mate hoe soepel de mensen in de onderwijsorganisatie kunnen bewegen. Wanneer Organics goed is ingericht, ontstaat overzicht en samenhang.

Organics vormt een brug tussen pedagogiek en organisatie. Ze beïnvloedt Registers door wat wordt vastgelegd en gevoed, en wordt zelf sterk gevormd door keuzes in Structures.

4. Registers

Wat formeel telt

Registers zijn EdTech-oplossingen waarin wordt vastgelegd wat officieel geldt. Hier wordt onderwijs institutioneel: aanwezigheid, resultaten, roosters, leerling- en personeelsgegevens, financiële stromen.

In deze laag verschuift de focus van leren naar legitimiteit en verantwoording. Niet omdat leren minder belangrijk wordt, maar omdat hier andere belangen samenkomen: bekostiging, rapportage, rechtspositie.

Registers worden gevoed door Structures en Organics, en zijn sterk afhankelijk van Commons.

5. Commons

Wat alles verbindt en waar het samenkomt

Commons verwijst naar de gedeelde voorzieningen en afspraken die samenwerking tussen systemen mogelijk maken. Identiteit, toegang, data-uitwisseling en standaarden vormen hier de kern.

Commons bepaalt of systemen elkaar begrijpen, of gegevens kunnen stromen, of keuzes omkeerbaar blijven. Commons biedt ruimte om uit te wisselen en te koppelen.

Commons beïnvloedt alle lagen tegelijk. Niet door te sturen, maar door mogelijk te maken of te beperken.

Over hybride toepassingen

De werkelijkheid laat zich zelden netjes indelen. Veel EdTech-oplossingen blijven niet netjes binnen één laag. Ze raken meerdere werkelijkheden tegelijk.

Dat is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een dynamiek die begrepen moet worden. Juist daar waar oplossingen meerdere lagen beïnvloeden, ontstaan nieuwe vragen over verantwoordelijkheid, besluitvorming en samenhang.

Waarom ik deze taxonomie deel

Ik ben benieuwd hoe jij hiernaar kijkt.
Helpt deze indeling om scherper te denken over EdTech — of juist niet?
Zie jij andere lagen, andere woorden, andere grenzen?

Tot slot

Misschien is EdTech vooral een verzamelwoord.
Handig zolang we zoeken.
Onhandig zodra we willen begrijpen.

Wat er gebeurt als we andere woorden gebruiken, weet ik niet precies.
Maar ik merk dat er dan andere vragen ontstaan.

Ik ben benieuwd welke dat bij jou zijn.

Maarten Meijer — werkend vanuit een Evolutionary Perspective.
Een conceptueel denker die helpt betekenis te geven aan wat zich al ontvouwt, op het snijvlak van systemen, onderwijs en technologie.
Ik verken en verwoord mogelijke richtingen, zonder uitkomsten te vroeg vast te zetten.
Ik creëer ruimte voor reflectie, oriëntatie en keuze — zodat wat wil blijven bestaan zich verder kan ontwikkelen.

In het dagelijks leven werk ik als Programmamanager EdTech Ecosysteem bij NOLAI (Nationaal Onderwijs Lab AI).