Kijken en handelen vanuit wat zich ontwikkelt om te blijven bestaan

Niet alles vraagt om een oplossing. Sommige situaties vragen eerst om keuzeruimte.
Dit artikel markeert een verschuiving: van toekomstfixatie naar het nu, van innovatie als doel naar evolutie als dynamiek — verwoord in wat ik noem Evolutionary Perspective.

Van werknaam naar denken

De afgelopen jaren gebruikte ik imaginology als werknaam.
Niet als methode, maar als verzamelbegrip voor mental spaces, onderzoek, gesprekken en experimenten rond toekomstdenken, betekenis en richting.

Die fase is afgerond.

Niet omdat het denken onjuist was, maar omdat het preciezer is geworden. Wat eerst zoekend en verkennend was, is nu helder genoeg om expliciet te benoemen.

Imaginology hoort bij een onderzoeksfase.
Het denken dat daaruit is voortgekomen noem ik nu:

Evolutionary Perspective

De eerdere teksten blijven bestaan. Niet als belofte of kader, maar als spoor van hoe dit denken zich heeft ontwikkeld.

Evolutionary Perspective

Evolutionary Perspective is geen framework, geen methode en geen ontwerpaanpak.
Het is een grondhouding. Een manier van kijken en handelen. Evolutionary Perspective is dus geen methode die je volgt, maar een manier van kijken die je kunt leren hanteren.

Kijken en handelen vanuit wat zich ontwikkelt om te blijven bestaan.

Dat verschuift de aandacht fundamenteel:

• van oplossingen naar voortbestaan
• van plannen naar dynamiek
• van ontwerpen naar waarnemen
• van ingrijpen naar ruimte maken

Niet alles hoeft vernieuwd te worden.
Niet alles hoeft versneld.
Niet alles hoeft behouden te blijven.

De centrale vraag verandert:

Wat wil hier blijven bestaan — en hoe ontwikkelt zich dat al?

Waarom dit geen innovatieverhaal is

“Innovatie” is een holle term geworden.
Te vaak staat het voor sneller, nieuwer, efficiënter — alsof verandering altijd ontworpen en versneld moet worden.

Maar veel wat we innovatie noemen, is helemaal niet disruptief.
Het is zelden een breuk.
Vaker is het een evolutionair gevolg: een volgende stap die logisch voortkomt uit wat al bestond.

Evolutie gaat niet over tempo, maar over absorptie.
Over hoe veranderingen landen in een systeem, zich nesten in- en hechten aan bestaande structuren, waardoor ze betekenis krijgen in relatie tot hun omgeving.

Systemische evolutie is de ontwikkeling van entiteiten én hun relationele omstandigheden.
Een ecosysteemdynamiek.

Innovaties mogen blijven.
Maar ze zijn geen doel op zich — ze zijn momenten in een bredere ontwikkeling.

Innovatie kijkt vaak vooruit.
Evolutie kijkt eerst naar het nu:

• wat hebben we al
• wat werkt
• wat schuurt
• wat is daardoor mogelijk geworden

Niet alles wat mogelijk is, is ook kansrijk.
En niet alles wat nieuw is, wordt daadwerkelijk opgenomen.

Daarom begint een Evolutionary Perspective bij observatie en bewustwording.
Niet bij plannen, maar bij zien.
Niet bij belofte, maar bij samenhang.

Evolutie in het nu: AI en immersive technologie

Neem AI.
Je kunt het framen als een plotselinge doorbraak.
Maar je kunt het ook zien als een logische volgende stap:
van machines → naar slimme oplossingen → naar intelligente systemen.

Het tempo is hoog, zeker.
Maar de kernvraag is niet hoe snel het gaat — de vraag is hoe het landt.
Hoe het wordt geabsorbeerd in onderwijs, werk, creativiteit en dagelijks leven.

Hetzelfde zie je bij immersive technologie.

Lang voordat we spraken over AR, VR of XR probeerden we al werelden vast te houden en opnieuw te betreden.
We schilderden taferelen om momenten te herinneren.
Daarna leerden we ze vastleggen via fotografie en film — eerst statisch, later bewegend.

De volgende stap was beleving.
Geluid, montage, groot beeld.
Bioscopen werden plekken waar je niet alleen keek, maar er even was.

3D-cinema vergrootte dat effect.
Niet als breuk, maar als voortzetting.

AR, VR en XR zijn geen radicale omwenteling.
Ze zijn een volgende stap in dezelfde evolutionaire beweging:
van kijken → naar meemaken → naar aanwezig zijn.

Wat hier evolueert, is niet alleen technologie, maar relatie.
Tussen mens en beeld.
Tussen afstand en nabijheid.
Tussen representatie en ervaring.

Elke stap werd mogelijk doordat eerdere vormen al waren geabsorbeerd.

Dat is evolutie in het nu.

Shapers

Vanuit een Evolutionary Perspective wordt een specifieke rol zichtbaar, die noem ik: shapers.

Shapers zijn geen functietitel en geen beweging.
Het is een woord voor gedrag dat je herkent wanneer iemand aandachtig aanwezig is in een systeem dat nog in wording is.

Shapers:

• zien wat er is, zonder het meteen te willen verbeteren
• lezen hoe iets groeit, niet alleen wat het is
• schatten in wat mogelijk wordt als bepaalde ontwikkelingen doorzetten
• schetsen perspectieven, geen plannen

Niet door te voorspellen, maar door te verkennen.

Ze werken niet vanuit oplossingen, maar vanuit ontwikkellijnen.
Niet vanuit doelen, maar vanuit richtinggevoeligheid.

Shaping, anders gezegd

Shaping is geen techniek.
Het is ook geen interventie.

Shaping is:

• het zichtbaar maken van mogelijke richtingen
• het verwoorden van “als dit zo verder groeit, dan zou…”
• het openen van denkruimte voordat keuzes worden vastgezet

Een shaper forceert geen richting.
Hij of zij houdt perspectieven naast elkaar, juist zolang het systeem daar nog baat bij heeft.

Shapers zien niet alleen wat er is, maar ook wat zich daarin aandient.
Ze schetsen mogelijke perspectieven door te volgen hoe iets zich ontwikkelt.

Van perspectief naar toepasbaarheid

Een perspectief is pas waardevol als anderen ermee kunnen werken.
Niet door het te leren, maar door het toe te passen in hun eigen context.

Daarom werk ik momenteel aan drie samenhangende handvatten:

1. Een korte paper

Geen handleiding, maar een positionering van het denken.
Om los te komen van het oplossingsreflex en ruimte te maken voor een ander vertrekpunt.

2. Een instructieset

Geen stappenplan, maar observaties en reflectie-aanzetten.
Vragen en interventie-remmers die helpen om niet te snel te besluiten.

3. Een canvas

Geen toekomstbeeld en geen roadmap.
Een werkvorm om keuzeruimte zichtbaar te maken:

• wat wil blijven bestaan
• wat ontwikkelt zich al
• wat belemmert die ontwikkeling
• waar nog geen besluit nodig is

Dit canvas is een momentopname.
Geen eindbeeld, maar een scherp gesteld nu.

De paper, instructieset en het canvas zijn geen frameworks, maar hulpmiddelen die helpen om dit perspectief eigen te maken en toe te passen in concrete situaties.

Wat dit niet is

Het is geen methode.
Geen certificering.
Geen nieuw framework dat bestaande vervangt.

Het is ook geen breuk met het verleden.
De imaginology-teksten op deze site blijven bestaan als fase-materiaal:
onderzoek en filosofie dat nodig was om tot dit perspectief te komen.

Tot slot

Evolutionary Perspective is geen belofte van controle.
Het is een uitnodiging tot aandacht.

Voor wat zich aandient.
Voor wat wil blijven bestaan.
Voor wat zich ontwikkelt — met of zonder onze toestemming.

Dat vraagt een ander soort handelen.
En soms vooral: het lef om nog even niets te doen.

Wordt vervolgd.

Maarten Meijer — werkend vanuit een Evolutionary Perspective.
Een conceptueel denker die helpt betekenis te geven aan wat zich al ontvouwt, op het snijvlak van systemen, onderwijs en technologie.
Ik verken en verwoord mogelijke richtingen, zonder uitkomsten te vroeg vast te zetten.
Ik creëer ruimte voor reflectie, oriëntatie en keuze — zodat wat wil blijven bestaan zich verder kan ontwikkelen.

In het dagelijks leven werk ik als Programmamanager EdTech Ecosysteem bij NOLAI (Nationaal Onderwijs Lab AI).